یەکێتی ئەوروپا

یەکێتی ئەوروپا

له‌لایه‌ن: محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2021-02-11-13:58:00 - کۆدی بابەت: 2147
یەکێتی ئەوروپا

ناوه‌ڕۆك

یەكێتی ئەوروپا

ئامانجەكانی یەكێتی ئەوروپا

  • پشتگیری كردنی ئاشتی و باشكردنی ژیانی هاوڵاتیان.
  • پێشكەشكردنی ئاسایش و دادپەروەری.
  • پێشكەوتنی بەردەوام لەڕووی دارایی و دامەزراندنی هاوڵاتیانەوە.
  • بەرەنگاربوونەوەd بەدەركردن و جیاكاری كۆمەڵایەتی.
  • پشتگیری كردنی بەرەوپێشچوونی زانیاری و تەكنەلۆژیا.
  • بەهێزكردنی ئابووری لەنێوان وڵاتەكانی یەكێتی ئەوروپا.
  • ڕێزگرتن لە جیاوازیەكانی كلتور و زمان.
  • دامەزراندنی ئابووریەكی بەهێز كە دراوەكەی (یۆرۆ)ـیە.

بەهاكانی یەكێتی ئەوروپا

شكۆمەندی مرۆڤ
كەرامەتی مرۆڤ هەرگیز نابێت بشكێنرێت، پێویستە ڕێزی لێبگیرێت و بپارێزرێت، كە ئەمە بە مافێكی بنەڕەتی دادەنرێت.

سەربەخۆیی
سەربەخۆیی هاتوچۆكردن، كە ڕێگە بە دانیشتوانەكەی دەدات بە سەربەخۆیی هاتوچۆ بكەن لە نێوان یەكێتی ئەوروپادا. هەوەها سەربەخۆیی تاكەكەسی، وەك ڕێزگرتن لە ژیانی تایبەتی تاكەكان، سەربەخۆیی بیروڕا، دین و سەربەخۆیی دەربڕین و زانیاری، كە هەمووی پارێزراوە لەلایەن یەكێتی ئەوروپاوە.

دیموكراسییەت
یەكێتی ئەوروپا لەسەر نوێنەرایەتی دیموكراسی بنیادنراوە. هەر تاكێك مافی سیاسەت كردنی هەیە، دەتوانێت خۆی وەك كاندید هەڵبژێرێت و دەنگ بدات لە هەڵبژاردنەكانی یەكێتی ئەوروپادا.

یەكسانی
یەكسانی واتە یەكسانی هەموو تاكەكان لە پێش یاساوە، بنەمای یەكسانی نێوان ژن و پیاو لە سەرو هەموو سیاسەتەكانی ئەوروپاوەیە، كە لە هەموو ناوچەیەك جێبەجی دەكرێت. بنەمای یەكسانی پارەوەرگرتن لە بەرامبەر كاركردن یەكێك بوو لە خاڵەكانی پەیماننامەی ڕۆم لە ساڵی 1987. هەرچەندە لە هەندێك ناوچەدا نایەكسانی هەیە بەڵام یەكێتی ئەوروپا گۆڕانكاری بەرچاوی ئەنجامداوە.

سەروەری یاسا
یەكێتی ئەوروپا بە سەروەری یاسا كاردەكات، هەر كارێك كە یەكێتی ئەوروپا دەیكات بە ڕێككەوتن و دەنگدانی وڵاتەكانی یەكێتی ئەوروپایە، هەروەها ئەوان بڕیاری كۆتایی دەدەن بە دادگای ئەوروپا بۆ ئەنجامدان یان ئەنجامنەدانی كارێك، وە پێویست دەكات هەموو لایەنێكیش رێز لە بڕیارەكە بگرێت.

مافی مرۆڤ
مافەكانی مرۆڤ لەلایەن یەكێتی ئەوروپاوە پارێزراوە لە ڕووی ڕەگەز، ڕەچەڵەك، دین، تەمەن و هەروەها زانیاری تاكەكەسی.

هەموو ئامانج و بەهاكانی یەكێتی ئەوروپا لە پەیماننامەی لیسبۆن (Lisbon) و (EU Charter of fundamental rights)ـدا بوونی هەیە.
لە ساڵی 2012، یەكێتی ئەوروپا خەڵاتی (نۆبڵ بۆ ئاشتی) وەرگرت بۆ بەرەوپێشبردنی ئاشتیخوازی، ئاشتكردنەوە، دیموكراسیەت و مافی مرۆڤ لە ئەوروپادا.

لە یەكێتیەكی ئابووریەوە بۆ یەكێتیەكی سیاسی

یەكێتی ئەوروپا پێكدێت لە پەیوەندیەكی ئابووری و سیاسی نێوان دوو وڵات كە بەشێكی زۆری كیشوەرەكە پێكدەهێنن.
یەكێتی ئەوروپا پاش جەنگی جیهانی دووەم دەستی پێكرد، هەنگاوی یەكەمیان بۆ باشتر كردنی پەیوەندییە ئابووریەكان بوو، ویستیان بەم بیرۆكەیە ئابووریەكی سەربەخۆ دروست بكەن و دوور بن لە دروست كردنی ئاڵۆزی.
ئەنجامەكەی دروست بوونی (گۆمەڵگای ئابووری ئەوروپا) بوو، لە ساڵی 1958 دامەزرا، كە زیادكردنی كارە ئابووریەكانی نێوان چەند وڵاتێك بوون كە بریتین لە: بەلجیكا، ئەڵمانیا، فەڕەنسا، ئیتاڵیا، لوكسمبۆرگ، هۆڵەندا.
لە 31ی كانوونی دووەمی 2020دا شانشینی یەكگرتوو جیابوویەوە لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا.
سەرەتا وەك یەكێتیەتی ئابووری دروست بوو بەڵام دواتر پەرەی سەند بۆ بواری یاسا، تەندروستی، پەیوەندییە نێو دەوڵەتیەكان، یەكسانی و كۆچكردن. بۆیە لە ساڵی 1993 ناوەكەیان لە (گۆمەڵگای ئابووری ئەوروپا)وە گۆڕا بۆ (یەكێتی ئەوروپا).

سەقامگیری، یەك جۆر دراو، گەشەسەندن

یەكێتی ئەوروپا پەنجا ساڵی بە سەقامگیری و ئاشتی بەسەربردووە، هەوڵی باشكردنی ژیانی هاوڵاتیانی داوە هەروەها یەك جۆر دراوی دروستكردووە بە ناوی (یۆرۆ) كە زیاتر لە 340ملیۆن هاوڵاتی لە 19 وڵاتی جیاواز بەكاری دەهێنن.
یەكێتی ئەوروپا هەستا بە لابردنی خاڵە سنورییەكان لە نێوان وڵاتەكانی یەكێتیەكەدا، كە زۆر ئاسانترە بۆ ژیان، گشتكردن و كاركردن. هەر تاكێكی یەكێتی ئەوروپا سەربەخۆیە لە هەڵبژاردنی هە وڵاتێك كە بیەوێت لێی بژی بە مەرجێك لە یەكێتی ئەوروپا بێت، هەروەها هەر وڵاتێكی یەكێتی ئەوروپا پێویستە هەموو تاكێكی وڵاتەكەی بە یەك چاو سەیر بكات.
ئابووری یەكێتی ئەوروپا زیاتر بەندە لەسەر بازاری تاك، كە لە ڕێگەیەوە زۆربەی پێداویستی دانیشتوانەكەی دابین دەكات.

دامەزراوە شەفاف و دیموكراسیەكان

یەكێتی ئەوروپا هەمیشە لە هەوڵدایە كە دامەزراوە حكومیەكانی شەفاف و دیموكراسی بن و ئەو بڕیارانەی كە دەدرێن نزیكتربن لە دانیشتوانەكەیەوە.
پەرلەمانی ئەوروپا بۆ باشتركردنی ژیانی هاوڵاتیانی دەنراوە، هەروەها پەرلەمانی نێودەوڵەتی ئەركی گرنگتری هەیە كە بریتییە لە كاركردن لەگەڵ دامەزراوەكانی یەكێتی ئەوروپا.
هاوڵاتیانی یەكێتی ئەوروپا هاندەدرێن بۆ بەشداری كردن و دەڕبڕینی ڕای خۆیان لە سیاسەتدا، هەروەها لەكاتی چاكسازی كردن لە یاسا و ڕێساكاندا گوێ بۆ پێشنیاری هاوڵاتییەكان دەگیرێت، لە هەركاتێكدا هاوڵاتییەك ناڕازایەتییەكی هەبێـت ئەوا دەتوانێت سكاڵا بكات.

یەكێتی ئەوروپا لە جیهاندا

ئاڵوگۆڕ 
یەكێتی ئەوروپا گەورەترین پارچەی ئاڵوگۆڕە لە جیهاندا، هەروەها یەكەمین وڵاتە لەڕووی هەناردەكردنی پێداویستییەكانەوە.
سەربەخۆیی و خۆڕایی ئاڵوگۆڕ كردن یەكێك بوو لە خاڵە بنەڕەتییەكانی پێكهێنانی یەكێتی ئەوروپا، گونجاوی ئەم كارەش بەبۆنەی بوونی یەك بازاڕی ئاڵوگۆڕەوە.

یارمەتیدانی مرۆیی
یەكێتی ئەوروپا خۆی تەرخانكردووە بۆ یارمەتیدانی ئەو كەسانەی كە تووشی ڕووداوی دەستكرد یاخود سروشتی بوون، لە ساڵێكدا یارمەتی زیاتر لە 120ملیۆن مرۆڤ دەدات، یەكێتی ئەوروپا لە پێش هەموو وڵاتەكانەوەیە لە ڕووی یارمەتیدانی مرۆییەوە.

دیپلۆماسییەت و پاراستن
یەكێتی هەوروپا ڕۆڵێكی بەرچاوی هەیە لە بەردەستكردنی سەقامگیری، پارێزگاری، ئاشتی و بنەچەكانی سەربەخۆیی لەسەر ئاستێكی نیودەوڵەتی. 


سەرچاوەکان

256 بینین